شانه تراش الگویی از پیوند هویت و توسعه در راه جهانی شدن
به گزارش سفرگو، میان چین خوردگی های سبز البرز و در امتداد ارتفاعات دوهزار، جایی دور از هیاهو، روستایی نفس می کشد که شانه تراش نام دارد و در راه ثبت جهانی است.
خبرگزاری مهر؛ گروه استان ها - نورا محمدی: شانه تراش گذشته را چون گوهری گرانقیمت حفظ نموده و مانند دیگران آنرا به صندوقچه خاطرات نسپرده، بلکه آنرا در متن زندگی امروز جاری نگه داشته است.
شانه تراش، در حاشیه آرام و ریشه دار تنکابن، از سال ها پیش با به کارگیری آگاهی اجتماعی و همراهی مردان و بانوانی که برای ادامه اصالت در این روستا طرح نوشتند و آنرا به مرحله اجرا گذاشتند، کوشیده تا گذشته، هویت، معماری و اصالت بام و بوم خویش را حفظ کند و امروز در راه ثبت جهانی حرکت می کند.
این روستا، همچون خیلی از آبادی های کهن شمال، بر مدار معیشتی ساده و پیوندی عمیق با طبیعت شکل گرفت؛ خانه هایی از چوب و سنگ که قسمتی از زیست بوم بودند و مردمانی که ریتم زندگی شان با فصل ها تنظیم می شد.
اما با ورود موج نوسازی های بی قاعده، مهاجرت و تغییر سبک زندگی، بیم آن می رفت که شانه تراش نیز در آستانه گسست از هویت قرار گیرد؛ دردی که خیلی از روستاهای ما به آن گرفتار شدند و درمانی برای آن باقی نمانده است.
در همین بزنگاه، آن چه مسیر این روستا را تغییر داد، تصمیمی از بالا نبود، بلکه جوانانی آگاه با تلاش شبانه روزی و با تأکید بر دانش و تجربه ملی و بین المللی توانستند فهم جمعی در بین ساکنان ایجاد کنند و به این درک برسند که توسعه بدون هویت به معنای از دست دادن همه چیز است.
از دل همین آگاهی، حرکتی آرام اما عمیق شروع شد و تلاش ها برای برگرداندن روح به کالبد روستا شکل گرفت. خانه ها با دقت حفظ شدند، اشیای قدیمی گردآوری و در قالب یک موزه مردم شناسی به نمایش درآمد و زیست بومی که درحال رنگ باختن بود، بعنوان یک سرمایه باز تعریف شد.
شکل گیری الگوی متفاوت از توسعه
این مسیر بتدریج به ایجاد الگویی متفاوت از توسعه انجامید؛ توسعه ای که بجای تخریب، بر احیا استوار بود و گردشگری را، بر خلاف باور رایج که آنرا تهدید می داند، بعنوان مهلتی برای دیده شدن فرهنگ بومی تعریف کرد. با افزایش مشارکت مردم در تصمیم گیری ها، روستا آهسته آهسته به نمونه ای مبتنی بر جامعه محلی تبدیل شد و همین خصوصیت ها موجب شد نگاه ها فراتر از سطح ملی رفته و شانه تراش در راه معرفی بعنوان الگویی موفق در سطوح ملی و سپس جهانی قرار گیرد.
سید علیرضا کاظمی دولابی، مدیر ملی گردشگری سابق وزارت میراث و منتور روستای شانه تراش، در گفتگو با گزارشگر مهر با اشاره به روند ایجاد پروژه توسعه پایدار در این روستا اظهار داشت: این طرح برمبنای یک نیاز جدی در کشور و با هدف خلق الگویی بومی برای پیوند توسعه پایدار روستایی با دانش جهانی، مبتنی بر فرهنگ و اصالت ایرانی شکل گرفت.
وی ادامه داد: این پروژه با مشارکت سازمان های داخلی و بین المللی، همچون سازمان توسعه صنعتی ملل متحد و سایر دستگاه های ذی سود تعریف شد تا بتوان از شیوه های نوین توسعه در عرصه گردشگری روستایی بهره گرفت.
مشارکت مردم عامل موفقیت پروژه است
کاظمی دولابی با اشاره به اینکه قبل از اجرای طرح، مطالعات گسترده ای انجام شد، خاطرنشان کرد: نمونه های موفق و ناموفق در داخل و خارج از کشور بررسی و در نهایت برنامه ای جامع با درنظر گرفتن نقش همه ذی نفعان، همچون جامعه بومی، دستگاه های دولتی، دانشگاه ها و سرمایه گذاران طراحی شد.
وی مهم ترین عامل موفقیت این پروژه را مشارکت مردم دانست و اظهار داشت: بالاتر از ۹۵ درصد مردم روستای شانه تراش در این راه مشارکت دارند و توسعه به یک دغدغه عمومی در بین ساکنان تبدیل گشته است.
وی اضافه کرد: تعاونی روستایی این منطقه در سال ۱۴۰۲ بعنوان تعاونی برتر استان مازندران برگزیده شد که نشان دهنده ایجاد یک مدل موفق از اقتصاد مشارکتی در سطح روستا است.
کاظمی دولابی با اشاره به رویکرد گردشگری این طرح بیان نمود: پروژه شانه تراش با تأکید بر گردشگری ارگانیک طراحی شده و سعی شده تمامی ابعاد توسعه، همچون معماری، هویت بصری و تولیدات محلی، در یک چارچوب منسجم و پایدار تعریف شود.
وی با تکیه بر ضعف برنامه ریزی گردشگری در غرب مازندران اظهار داشت: هدف این پروژه تبدیل کارهای پراکنده به یک جریان منسجم و شبکه ای بود تا همه اجزا حول یک هویت مشترک به تولید و خلق ارزش بپردازند.
وی در رابطه با علت انتخاب شانه تراش بعنوان پایلوت اضافه کرد: این روستا به سبب شرایط سخت تر و فاصله از مرکز، بصورت هدفمند برگزیده شد تا در صورت موفقیت، اجرای این الگو در سایر مناطق آسان تر باشد.
مزایای ثبت جهانی
کاظمی دولابی با اشاره به مزایای ثبت جهانی این روستا اظهار داشت: ثبت جهانی سبب افزایش دیده شدن در سطح ملی و بین المللی، تقویت برند روستا، جذب سرمایه گذاری و بهره مندی از ظرفیتهای حمایتی خواهد شد.
وی تاکید کرد: توسعه، فرآیندی تدریجی و فرهنگی است و ثبت جهانی تنها یکی از ابزارهای تقویت این مسیر به حساب می آید.
وی تصریح کرد: الگویی که در شانه تراش اجرا شده، قابلیت تعمیم به سایر روستاهای کشور و حتی کشورهای درحال توسعه را دارد و می تواند به خلق ثروت و ارزش افزوده برای جوامع محلی منجر شود.
کاظمی دولابی با تقدیر از همراهی مردم و مسؤلان اظهار داشت: مشارکت مردم، همراهی سازمانهای دولتی و اعتماد نهادهای مرتبط، مهم ترین عوامل موفقیت این پروژه بوده و ادامه این مسیر نیازمند حفظ همین هم افزایی است.
فرماندار تنکابن نیز در گفتگو با گزارشگر مهر از روند مطلوب آماده سازی زیرساخت ها و اقدامات ضروری جهت ثبت جهانی روستای شانه تراش آگاهی داد و اظهار داشت: تا حالا سه نشست تخصصی با تأکید بر این مساله برگزار شده و این روستا در بین هشت گزینه کاندیدای ثبت جهانی، توانسته امتیازات قابل توجهی کسب کند.
مرتضی شکوهی با اشاره به تقسیم کار دقیق میان سازمانهای دولتی اضافه کرد: از همان ابتدای کار، شرح وظایف مشخصی برای دستگاهها تعریف و ابلاغ گردید و خوشبختانه امروز شاهد همکاری منسجم و قابل قبول همه بخش ها هستیم. بعنوان نمونه، اداره برق مسئولیت تقویت شبکه و بهبود روشنایی روستا را بر عهده دارد، جهاد کشاورزی برنامه هایی در عرصه آموزش مزرعه گردشگری و توسعه محصولات ارگانیک دنبال می کند و اداره راه نیز جانمایی و نصب تابلوهای دوزبانه را در دستور کار قرار داده است.
وی اضافه کرد: در سومین جلسه که چند روز گذشته برگزار گردید، گزارش عملکرد دستگاهها دریافت شد و روند پیشرفت کار رضایت بخش است. در عرصه منابع طبیعی نیز محدوده ای تفرجگاهی به طرح گردشگری روستا الحاق شده و تفاهم نامه آن در آستانه امضاست.
ساماندهی منظر و اجرای سنگفرش
فرماندار تنکابن با اشاره به اقدامات عمرانی خاطرنشان کرد: بنیاد مسکن در ساماندهی منظر و اجرای سنگ فرش ورودی روستا نقش محوری دارد و قسمتی از این مسیر تا حالا اجرا شده و ادامه آن در دست اقدام است.
وی از راه اندازی خانه صنایع دستی در روستا آگاهی داد و اضافه کرد: آموزش های تخصصی با تأکید بر شانه تراشی و لاک تراشی شروع شده و سایر آموزش های مهارتی نیز در دستور کار قرار دارد.
شکوهی یکی از چالش ها را مبحث دکل مخابراتی عنوان نمود و اظهار داشت: این مساله بوسیله استان درحال پیگیری است و هم زمان جلساتی در سطح استانی برای تسریع امور برگزار می شود.
وی تاکید کرد: با وجود محدودیت منابع، از ظرفیتهای محلی استفاده شده و شهرداری نیز در تامین تجهیزات و المان های مورد نیاز همکاری داشته است. همینطور مبحث مناسب سازی برای افراد دارای معلولیت در طراحی ها لحاظ شده است.
فرماندار تنکابن تصریح کرد: تلاش بر این است تا در زمان بندی پیشبینی شده، روستا با آمادگی کامل در راه ثبت جهانی قرار گیرد.
سعید محمدپور فعال حوزه گردشگری در روستای شانه تراش در گفتگو با گزارشگر مهر با اشاره به ابعاد اجرائی طرح توسعه پایدار در روستای شانه تراش اظهار داشت: این روستا امروز دارای برندبوک گردشگریست و تمامی فرایندهای در رابطه با گردشگری در آن بصورت دقیق طراحی و تعریف شده است.
وی اضافه کرد: در این مدل، جزئی ترین اقدامات در عرصه های مختلف همچون اقامت، سوغات، خوراک و سایر حلقه های شبکه ارزش گردشگری مشخص شده و هر بخش دارای چارچوب و مسیر اجرائی معین است.
شکل گیری جریان اجتماعی جدید در روستا
محمدپور با اشاره به اینکه این انسجام سبب ایجاد یک جریان اجتماعی در روستا شده است، خاطرنشان کرد: امروز مردم شانه تراش بصورت خودجوش در کارهای در رابطه با توسعه گردشگری مشارکت دارند و هویت خویش را با پایداری روستا گره زده اند.
وی اضافه کرد: اکنون اقدامات گسترده ای در عرصه های مختلف همچون اصلاح نما و منظر روستا مبنی بر الگوهای بومی، صیانت از محیط زیست و طراحی مسیرهای مشخص گردشگری در حال انجام می باشد که همگی با نگاه حفظ منابع طبیعی دنبال می شود.
این فعال حوزه گردشگری تصریح کرد: باور مردم روستا بر این است که بهره برداری اقتصادی زمانی محقق می شود که بوم، محیط زیست و اصالت فرهنگی حفظ شود و همین نگاه، مزیت رقابتی اصلی شانه تراش را شکل داده است.
وی با تکیه بر این که هدف گذاری انجام شده، تبدیل شانه تراش به یک مقصد گردشگری می باشد، اظهار داشت: این روستا در راه تبدیل شدن به یک برند گردشگری قرار گرفته و تمامی اقدامات در امتداد تحقق این هدف ساماندهی شده است.
محمدپور با اشاره به روند تکمیل زیرساخت ها اضافه کرد: اکنون فرآیند شناسایی و رفع نقصان ها در حال انجام می باشد و سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز با تشکیل کارگروه های تخصصی در سطح استان و شهرستان به این روند کمک می نماید.
وی بیان نمود: در سطح استان، اداره کل میراث فرهنگی متولی اصلی این کارگروه است و در شهرستان نیز با ریاست فرماندار و مشارکت دستگاه های اجرائی، تلاش می شود نقصها موجود برطرف شود تا شانه تراش بتواند بعنوان نماینده ای شایسته در راه جهانی شدن معرفی شود.
ایجاد کارگاه های صنایع دستی
این کارشناس حوزه گردشگری با اشاره به توجه ویژه به صنایع دستی در این طرح اظهار داشت: کارگاه های صنایع دستی در روستا شکل گرفته و ساماندهی شده اند و فعالین این حوزه نیز درحال دریافت مجوزها و شناسنامه های رسمی فعالیت هستند.
وی اضافه کرد: ایجاد این ساختار منسجم، نویدبخش ایجاد یک جریان کامل گردشگری در روستای شانه تراش است که می تواند به توسعه اقتصادی منطقه کمک نماید.
محمدپور با تکیه بر نقش مردم در موفقیت این طرح اظهار داشت: تمامی این دستاوردها حاصل ایستادگی و مشارکت مردم روستا است که با هدف بهره برداری بهتر از ظرفیتهای محلی و حتی ایجاد مهاجرت معکوس، پای کار آمده اند.
وی همینطور از همراهی سازمانهای دولتی تقدیر کرد و اظهار داشت: اداره کل میراث فرهنگی استان با نگاهی حرفه ای مدیریت فرآیند جهانی شدن را بر عهده دارد و در سطح شهرستان نیز همکاری خوبی میان نهادهای مختلف شکل گرفته است.
وی خاطرنشان کرد: آن چه در شانه تراش درحال وقوع است، بازگشت به اصالت ها و اتکا بر هویت بومی است و همین مساله محور اصلی این حرکت به حساب می آید.
وی اضافه کرد: شانه تراش امروز با شعار روستای دست های هویت ساز در راه الگوسازی برای کشور قرار گرفته و امید می رود این مدل بتواند به توسعه گردشگری هدفمند در سایر مناطق نیز کمک نماید.
محمدپور اظهار داشت: تجربه شانه تراش نشان داده است که هر جامعه ای با بازگشت به ریشه های خود می تواند مسیر پیشرفت را هموار کند و این روستا نمونه ای روشن از پیوند میان هویت، مشارکت مردمی و توسعه پایدار می باشد.
محمد ابراهیم لاریجانی شهردار تنکابن در گفتگو با گزارشگر مهر با اشاره به برگزاری سومین جلسه شورای ثبت جهانی روستای شانه تراش اظهار داشت: این جلسه با میزبانی شهرداری تنکابن و با حضور ادارات و نهادهای مختلف شهرستان در محل باغ گیاه شناسی تنکابن برگزار شد.
وی اضافه کرد: در این نشست، ضمن بررسی روند پیشرفت پرونده ثبت جهانی، گزارش اقدامات سازمانهای دولتی شهرستان در عرصه های مختلف در رابطه با این روستا دریافت و مورد ارزیابی قرار گرفت.
شهردار تنکابن که با حکم فرماندار مسئولیت نظارت راهبردی بر عملکرد دستگاهها در پرونده ثبت جهانی شانه تراش را بر عهده دارد، خاطرنشان کرد: ثبت جهانی این روستا زمانی باارزش خواهد بود که به ایجاد منافع ملموس برای جوامع محلی و ساکنان آن منجر شود.
وی با تکیه بر لزوم صیانت از هویت بومی منطقه اظهار داشت: حفظ محیط زیست، صیانت از معماری سنتی و ممانعت از مداخلات انسانی و تغییر در بافت اصیل روستا از الزامات اصلی در راه ثبت جهانی است.
لزوم توجه به فرهنگ بومی
لاریجانی با اشاره به اهمیت تاب آوری روستا اضافه کرد: در فرایند توسعه و جذب توریست باید به ظرفیت تحمل منطقه توجه گردد تا این مسیر به تخریب منابع طبیعی و فرهنگی منجر نشود.
وی همینطور بر لزوم توجه به فرهنگ بومی تاکید کرد و اضافه کرد: مستندسازی روایت ها، رویدادهای محلی، خاطرات اهالی، احیای مشاغل سنتی و معرفی صنایع دستی و سوغات منطقه باید بصورت جدی در دستور کار قرار گیرد.
نماینده فرماندار در نظارت راهبردی پرونده ثبت جهانی شانه تراش با اشاره به ظرفیتهای این روستا بیان نمود: گردشگری کشاورزی، مسیرهای طبیعت گردی که همه ساله میزبان اکوتورها است، اقامت گاه های بوم گردی و معماری سنتی از مهم ترین مزیت های شانه تراش به حساب می آید.
وی اضافه کرد: ثبت این روستا در لیست آثار جهانی می تواند بعنوان یک محرک جدی برای سایر روستاها در راه توسعه پایدار و حفظ هویت بومی عمل کند.
شهردار تنکابن با تکیه بر لزوم توانمندسازی جامعه محلی اظهار داشت: برگزاری مستمر دوره های آموزشی در عرصه هایی همچون کارآفرینی، توانمندسازی اهالی خصوصاً بانوان، مدیریت پسماند، احیای هنرهای سنتی و پیشرفت بسته بندی صنایع دستی و سوغات باید تقویت شود.
لاریجانی همینطور از برنامه ریزی برای تقویت همکاریهای محلی آگاهی داد و اظهار داشت: تفاهم نامه همکاری بین شهرداری تنکابن و دهیاری روستای شانه تراش در هفته بعد منعقد خواهد شد تا روند اجرای برنامه های توسعه ای با انسجام بیشتری دنبال شود.
در مجموع، آن چه امروز در شانه تراش جریان دارد، صرفا یک پروژه عمرانی یا گردشگری نیست، بلکه باز تعریف یک نگاه است؛ نگاهی که توسعه را نه در تقابل با هویت، بلکه در امتداد آن می بیند.
تجربه این روستا نشان داده است هرجا مردم بعنوان بازیگران اصلی حضور داشته باشند و تصمیم سازی ها بر پایه فهم مشترک، دانش روز و احترام به بوم شکل گیرد، میتوان از دل تهدیدها، فرصت ساخت.
شانه تراش حالا در آستانه آزمونی مهم قرار دارد؛ آزمونی که نتیجه آن صرفا ثبت یک نام در لیست های جهانی نیست، بلکه تثبیت الگویی برای آینده روستاهای ایران است؛ الگویی مبتنی بر سه اصل: مشارکت حقیقی مردم، صیانت از اصالت و برنامه ریزی علمی.
اگر این مسیر با همین دقت و هم افزایی ادامه یابد، شانه تراش می تواند فراتر از یک مقصد گردشگری، به مکتبی عملی در توسعه پایدار روستایی تبدیل شود؛ نمونه ای زنده که نشان داده است بازگشت به ریشه ها، بازگشت به عقب نیست، بلکه کوتاه ترین مسیر برای رسیدن به آینده ای ماندگار و هویت محور است.
منبع: safargoo.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب