رونمایی از کارت های بازی صفوی برای اولین بار
به گزارش سفرگو کارت های بازی صفوی با نام «گنجفه» که در مخزن موزه رضا عباسی نگهداری می شد، به مناسبت دهه فجر برای اولین بار رونمایی گردید.
به گزارش سفرگو به نقل از ایسنا، موزه رضا عباسی بر پایه مستنداتی این بازی را به دوران صفویه نسبت داده و ۳۰ کارت بازی گنجفه را تا ۳۰ بهمن ماه به معرض نمایش گذاشته است.
نازی فاطمی، کارشناس مسؤول موزه داری در موزه رضا عباسی درباره این بازی توضیح داد: گنجفه یا گنجیفه در اصل "گنج فهم" بوده که به دلیل استفاده زیاد در لفظ به آن گنجفه می گفتند و چون این بازی سبب افزایش عقل و فهم می شد چنین نامی داشت. این بازی در دوران صفویه متداول بوده است و اگر پیش از صفویه مورد استفاده قرار گرفته، چند سالی قبل از آن قدمت نداشته است.
او سپس به اسنادی که بر پایه آن کارت های بازی گنجفه را به صفویه نسبت می دهد، اشاره نمود و اظهار داشت: میرزا محمدصادق مؤلف شاهد صادق در فصل ۶۴ کتاب خود درباره این بازی توضیح داده است که گنجفه از مخترعات میرغیاث الدین منصور شیرازی بوده که در دوران صفویه زندگی می کرده و او فردی بسیار باهوش و نابغه بوده است. یکی دیگر از منابع مورد استناد اهلی شیرازی است که کتابچه ای با نام رباعیات گنجفه با ۹۶ دوبیتی داشته که اگر هر دوبیتی را روی صفحه کاغذ می آوردند هر صفحه یکی از کارت های بازی را تشکیل می داده. این فرد در سال ۹۴۲ قمری فوت کرده است اگر احتمال دهیم ۲۰، ۳۰ سال پیش از فوتش این اشعار را سروده باز هم قدمت این بازی به دوران پیش از صفویه نمی رسد.
فاطمی افزود: در سفرنامه ها هم سند مهمی وجود دارد، مثلاً سفرنامه "تاورنیه" که درباره آداب و رسوم فرهنگ صفویه است، اشاره شده که در بین بازی های ایرانی، کارت های بازی وجود دارد که به آن "گنجفه" گفته می شود و هشت نشان دارد. از مجموع این منابع نتیجه گرفته شده که این بازی در دوران صفویه اختراع شده و بخصوص در زمان شاه عباس اول. در جایی هم اشاره شده که در بین سران سپاهیان از این بازی استفاده شده است، اما در دوران شاه عباس دوم به دلیل دگرگونی های اجتماعی این بازی جزو بازی های ممنوعه بشمار می رود و از ایران خارج می شود و در کشورهای دیگری مثل هند نمونه ای از این بازی شکل می گیرد. همه این مستندات این احتمال را مطرح می کند که گنجفه بازی در ارتباط با دوران صفوی بوده است.
این کارشناس موزه داری همینطور توضیح داد: این کارت های بازی شامل هشت دسته است و هر دسته ۱۲ کارت دیگر دارد. عناوین هشت دسته شاملِ غلام، تاج، شمشمیر، اشرفی، چنگ، برات، سکه و قماش است. ۱۲ کارت هم دو کارت اول شاه و وزیر نام دارد و بقیه از یک تا ۱۰ شماره گذاری شده است. جنس این کارت ها از عاج و سنگ های قیمتی بوده، بخصوص آن هایی که در دربار استفاده می شده است.
فاطمی اضافه کرد: مطلبی در کتاب گوهرنامه محمد بن منصور وجود دارد که نوشته در نواحی نیشابور گوهری به نام "فیروزه" وجود دارد که برای نرد، شطرنج و گنجفه آنرا استخراج می کردند و می تراشیدند. زمانی که کارت در بین عموم مردم استفاده می شد دیگر این تزئینات را نداشت و از برگ نخل، مقوا و یا کاغذ استفاده می شد.
این کارشناس موزه داری همینطور اظهار داشت: در این نمایشگاه شامل ۳۰ عدد کارت مستطیل شکل به معرض نمایش گذاشته شده که در ابعاد متغییر و اندازه های کوچک است؛ در عرض سه تا چهار سانتی متر و به طول پنج تا شش سانتی متر و در وزن هایی متغیر از ۱.۶۸ تا ۶ گرم. نقش های کارت ها هم متفاوت و بیشتر درباری است، مثل صحنه شکار و شهبانویی که کودکی در آغوش دارد.
وی ادامه داد: برای تزئین کارت ها از هنر لاک یا روغن کاری استفاده است، چون این صنعت فاخر و درباری بوده است و این بازی ها هم درباری به حساب می آمدند از آن هنرها برای مزین کردن آنها استفاده می شد. علاوه بر این، برای اینکه ببینده را سوق دهند که نقوش ریز این کارت ها را بهتر ببیند جلا و روغنی روی کارت ها می زدند تا براق و واضح شود.
نمایشگاه بازی صفوی گنجفه از ۱۷ تا ۳۰ بهمن در تالار اسلامی شماره ۲ موزه رضا عباسی برپا است و بازدید از این موزه از ساعت ۹ بامداد تا ۱۷ امکان پذیر است. موزه رضا عباسی در خیابان شریعتی، نرسیده به پل سیدخندان، شماره ۸۹۲ واقع شده است.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب