گشتی در بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی روایت خرقه و کاغذ دیواری طلایی
به گزارش سفرگو، در بافت تاریخی اردبیل، بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی همچون متنی زنده از تاریخ صفوی خوانده می شود؛ مجموعه ای که جنت سرا، چله گاه و شهیدگاه آن، هر یک بخشی از مسیر عرفانی و تاریخی را بازگو می کند.
به گزارش سفرگو به نقل از مهر، بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی نه صرفا به عنوان یک بنای تاریخی، بلکه همچون روایتی زنده از ایجاد هویت معنوی و سیاسی ایران صفوی رخ می نماید. مجموعه ای که در سکوت سنگین آجرها، کاشی های فیروزه ای و خطوط خوش نقش، قرن ها سلوک عرفانی، قدرت، آیین و خاطره را در خود انباشته است.
گذر از ورودی این بقعه، عبور از مرز زمان است؛ جایی که خانقاه عارف بزرگ اردبیل به آرامی به مرکز مشروعیت یک دودمان بدل شد و معماری، نمادپردازی و فضاهای آئینی آن، هر یک تصویری مستقل از پیوند عرفان، سیاست و هنر ایرانی را پیش چشم مخاطب می گذارد. این گزارش، تلاشی است برای خواندن این روایت چندلایه؛ از جزئی ترین نقش ها تا کلی ترین معناهایی که بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی در حافظه تاریخی ایران بر جای گذاشته است. داخل مجموعه بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی بالاپوش یا خرقه ای ۷۰۰ ساله وجود دارد که شیخ زاهد گیلانی آنرا به شیخ صفی هدیه کرده است و جنس آن هم نمدی بوده ولی اندازه آن ربطی به هیکل شیخ صفی نداشته و بیشتر نمادین بوده است. آرامگاه شهیدان جنگ چالدران که به «شهیدگاه» شهرت دارد، در محوطهٔ مجموعه تاریخی آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی و در جوار آرامگاه شاه اسماعیل یکم، بنیان گذار دودمان صفوی، در شهر اردبیل واقع شده است. این مکان بعد از پایان نبرد سرنوشت ساز چالدران میان ایران و امپراتوری عثمانی شکل گرفت؛ زمانی که شاه اسماعیل یکم فرمان داد پیکر کشته شدگان این جنگ از دشت چالدران جمع آوری و به اردبیل منتقل شود. پیکرها طی آئینی رسمی و با حضور شاه اسماعیل به خاک سپرده شدند و از آن زمان، این بخش از مجموعه صفوی به عنوان نمادی از یاد و خاطره جان باختگان آن نبرد تاریخی، «شهیدگاه» نام گرفت. محسن حسین پور راهنمای بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی بخشهایی از این بقعه را برای خبرنگار مهر توضیح داد و اظهار داشت: کتیبه سنگی و مرمرین ۵۰۰ ساله فرمان نامه شاه تهماسب اول روی کتیبه سردر عالی قاپوی اردبیل نصب شده بود و در آن برخی قوانین حک شده و نوشته شده دزدی، کفتربازی، زدن ریش با تیغ حرام است. بخش دیگری از این مجموعه دارالحفاظ نام دارد. حسین پور اظهار داشت: یعنی حافظان قرآن ۷۰۰ سال پیش توسط پسر شیخ صفی برای انجام فرایض دینی در دو طبقه راه اندازی شد. شبستان های بالا مختص به خانم ها بوده است. برای حفظ بنا اکنون شبستان های بالا بسته است. در تزئینات این بخش از رنگ های گیاهی، پودرهای معدنی و پودر طلا روی گچ استفاده شده است. حسین پور اظهار داشت: کاغذ دیواری هایی که در این بقعه وجود دارد جزو قدیمی ترین کاغذ دیواری های دنیاست که با رنگ های گیاهی کار شده و ۵۰۰ سال قدمت دارند. آخرین باری که اینجا مرمت شده ۲۵ سال پیش بوده است. داخل صندوقچه توخالی است و قبر حدود دو متر پایین تر است. ۵۰۰ سال پیش همایون شاه این صندوق را هدیه کرده است. وی با اعلان اینکه مقبره شاه اسماعیل اول ششمین نسل شیخ صفی بوده است که برای تزئینات صندوق آن از طلا و نقره و عاج فیل استفاده شده است. علامت کف دست نزدیک به آن هم وجود دارد که نمادین ۵ اصول دین یا ۵ طایفه قزلباش است اظهار داشت: عرض صندوقچه از عرض در بیشتر است بدین سبب نشان میدهد که صندوق داخل همین اتاقک تولید شده است. وی با اعلان اینکه شیخ صفی هم اینجا چله نشینی می کرده است اظهار داشت: نسب نامه صفویان هم در تابلویی در این مجموعه به معرض نمایش گذاشته شده که نشان میدهد شجره نامه شیخ صفی چه بوده است. تالار چینی خانه که معروف ترین بخش این مجموعه است ۴۰۰ سال قدمت دارد. کلاً ۱۲۰۰ قطعه چینی در اینجا قرار داشته که ۸۰ تا را برده اند و ۴۰۰ چینی هم به شهر های اردبیل، مشهد و تبریز و اصفهان پخش شده و الان صد قطعه در این مجموعه وجود دارد. در امتداد فضاهای آئینی و معماری بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی، «جنت سرا» یکی از شاخص ترین بخش های مجموعه به شمار می آید؛ فضایی که از نظر کارکرد و معنا، پیوندی عمیق با آیین های صوفیانه و مناسک خانقاهی دارد. جنت سرا در گذشته محل برگزاری مجالس سماع، ذکر و گردهمایی مریدان و صوفیان طریقت صفوی بوده و معماری باز، هماهنگ و با این حال نمادین آن، مبین مفاهیم عرفانی چون رهایی، سلوک و اتصال زمین به عالم معناست. انتخاب نام «جنت سرا» هم اشاره ای آشکار به درک بهشتی از این فضا دارد؛ جایی که تجربه جمعیِ معنویت، در سکوت و نظم معماری شکل می گرفت. در کنار جنت سرا، «چله گاه» به عنوان فضایی خلوت گزینانه و فردی، نقش مکمل این ساختار آئینی را ایفا می کند. چله گاه محل ریاضت، مراقبه و خلوت نشینی سالکان طریقت بوده است؛ فضایی ساده، کم نور و دور از تزئینات پرزرق وبرق که عمداً برای تمرکز درونی و بریدن از تعلقات دنیوی طراحی شده است. در این بخش، معماری به حداقل می رسد تا سالک در سکوت و تنهایی، مسیر سلوک عرفانی خویش را بپیماید و به پالایش روح بپردازد. قرارگیری جنت سرا و چله گاه در کنار یکدیگر، نشان دهنده نگاه جامع و مرحله مند طریقت صفوی به سیر و سلوک عرفانی است. حرف آخر اینکه داخل مجموعه بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی بالاپوش یا خرقه ای ۷۰۰ ساله وجود دارد که شیخ زاهد گیلانی آن را به شیخ صفی هدیه کرده است و جنس آن هم نمدی بوده ولی اندازه آن ربطی به هیکل شیخ صفی نداشته و بیشتر نمادین بوده است. وی با اشاره به اینکه شیخ صفی هم اینجا چله نشینی می کرده است گفت: نسب نامه صفویان هم در تابلویی در این مجموعه به نمایش گذاشته شده که نشان میدهد شجره نامه شیخ صفی چه بوده است. کلاً ۱۲۰۰ قطعه چینی در اینجا قرار داشته که ۸۰ تا را برده اند و ۴۰۰ چینی هم به شهرهای اردبیل، مشهد و تبریز و اصفهان پخش شده و هم اکنون صد قطعه در این مجموعه وجود دارد.
منبع: سفرگو
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب