زنگ خطر ال نینو برای میراث ایران
به گزارش سفرگو، از پل ها و قنوات تا بناهای خشتی و بافت های تاریخی؛ کارشناسان بر شناسایی آثار در معرض خطر، لایروبی مسیرهای آب و آماده سازی جوامع محلی تاکید دارند.
به گزارش سفرگو به نقل از خبر آنلاین، تقویت پدیده ال نینو و احتمال تغییر الگوهای بارش، چند هفته ای است با هشدارهایی برای آماده باش نیروهای خدماتی و امدادی همراه شده است. این هشدارها وقتی به حوزه میراث فرهنگی و بناهای تاریخی می رسد، اهمیت صدچندانی پیدا می کند.
همشهری در خبری نوشت: بارندگی های شدید، سیلاب های ناگهانی و روان آب امکان دارد آثار تاریخی واقع در راه آبراه ها، دره ها و پهنه های سیلابی را در معرض آب شستگی، فرسایش و تخریب قرار دهد. علی بیت اللهی، رئیس بخش زلزله شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ضمن اشاره به تجربه سیلاب های گذشته، بر لزوم شناسایی آثار در معرض خطر، لایروبی و ساماندهی مسیرهای عبور آب و آماده سازی جوامع محلی قبل از وقوع حادثه تاکید می کند.
این بناها در معرض خطرند
رخی از آثار تاریخی در مقابل بارندگی های ناگهانی ناشی از پدیده ال نینو (گرم شدن بیش از اندازه معمول آب های بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام و تغییر الگوهای جوی جهان بشکل بارندگی شدید) در معرض خطر بیشتری هستند.
رئیس بخش زلزله شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی می گوید: «تجربه سیلاب های گذشته نشان میدهد آثار تاریخی و بناهای ارزشمندی که در راه روان آب ها یا مجاورت دره ها و آبراه ها قرار گرفته اند، مانند پل ها و سازه های وابسته به آنها، بیشترین صدمه را می بینند. البته تمام بناها و محوطه هایی که در حاشیه پهنه های سیلابی قرار دارند هم امکان دارد تحت تاثیر روان آب و آب شستگی قرار گیرند.»
علاوه بر این، میراث تاریخی در رابطه با آب که امکان دارد شامل خسارت ال نینو شود، شامل پل های تاریخی، سدها و بندها، قنوات، آب انبارها، آسیاب های آبی و پایاب ها می شود؛ آثاری که بازتابی از دانش، فناوری، تجربه و نظام های اجتماعی و فرهنگی ایرانی ها در مدیریت آب بشمار می رود.
علی بیت اللهی می گوید که علاوه بر سیلاب، بارندگی های شدید و رگباری هم می تواند بناهای تاریخی خصوصاً سازه های خشتی و گلی را فرسوده و تخریب کند؛ آب شستگی و فرسایش بستر، تضعیف پایه ها و پی سازه ها، تخریب دیواره ها و طاق ها، جابه جایی مصالح و رسوب گذاری، نفوذ و ماندگاری رطوبت و تشدید فرسودگی و صدمه های پیشین، از مهم ترین عوامل اثر بارندگی های شدید درنتیجه ال نینو بر سازه ها و بناهای میراثی است که این کارشناس به آن اشاره می کند.
ضرورت لایروبی و بازگشایی مسیرهای عبور آب
ئیس بخش زلزله شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تاکید می کند که با عنایت به هشدارهای طرح شده در رابطه با تقویت ال نینو، لایروبی و بازگشایی مسیرهای عبور آب، خصوصاً در نقاط تقاطع با آثار باستانی، باید قبل از وقوع بارندگی های شدید در دستور کار قرار گیرد.
علی بیت اللهی ضمن اشاره به تجربه سیلاب های گذشته در کشور می افزاید: «نفوذ آب به محدوده های شهری و افزایش روان آب می تواند بناهای تاریخی را هم درگیر کند. در گزارش سازمان ملل در رابطه با سیلاب های ۱۳۹۸ هم بارندگی باران، سیلاب و طغیان رودخانه ها از عوامل اصلی صدمه به بناهای تاریخی در استانهای سیل زده اعلام و بر لزوم ارزیابی دقیق خسارت و تعیین اولویت های حفاظتی تاکید شده است. همینطور در سیلاب مرداد ۱۴۰۱ یزد، گزارش هایی از صدمه به بافت و بناهای تاریخی یزد منتشر گردید.»
مردم محلی؛ خط مقدم حفاظت
ئیس بخش زلزله شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی باور دارد اقدامات حفاظتی نباید به زمان بعد از وقوع سیلاب موکول گردد و ادامه می دهد: «آموزش نیروهای محلی، هماهنگی دستگاه های مسئول و مشخص کردن اقدامات ضروری قبل از وقوع حادثه نقش برجسته ی در کاهش خسارت، خصوصاً برای آثاری که در راه آبراه ها یا پهنه های سیلابی قرار گرفته اند، دارد. دراین میان نباید از نقش جوامع محلی و گروههای مردمی در حفاظت اضطراری از آثار تاریخی غافل شد.»
علی بیت اللهی می گوید: «سازمان های مردم نهاد، نیروهای محلی و علاقمندان به میراث فرهنگی در زمان وقوع حوادث، ظرفیت قابل اتکا هستند، اما این مشارکت باید از قبل آموزش داده و سازماندهی شود. آموزش های اولیه و مشخص بودن وظایف افراد قبل از وقوع حادثه اهمیت زیادی دارد تا در شرایط بحرانی، اقدامات بدون هماهنگی به خود آثار صدمه نزند.»
اقدامات پیشگیرانه
رزاد مافی، دیرینه شناس و مشاور میراث فرهنگی طرح های آبی هم در رابطه با اقدامات پیشگیرانه برای محافظت از میراث فرهنگی در مقابل پدیده ال نینو می گوید: «شناسایی و اولویت بندی آثار در معرض خطر، پایش مستمر سازه های تاریخی آب، بررسی مسیر و شدت احتمالی روان آب و سیلاب، بازگشایی مسیرهای طبیعی آب با رعایت اصول حفاظتی، مستندسازی و تهیه پرونده اضطراری آثار و تدوین برنامه واکنش اضطراری و نجات آثار، مواردی از اقدامات پیشگیرانه است. اما تقویت هماهنگی میان وزارت میراث فرهنگی، وزارت نیرو و سایر نهادها، تأمین اعتبار و امکانات برای حفاظت اضطراری و کاهش ضعف هم اهمیت ویژه ای برخوردارست.»
آمادگی میراث فرهنگی ایلام برای بارندگی های شدید احتمالی
کی از مهم ترین مناطق در معرض خطر بر اثر بارندگی های ناشی از پدیده ال نینو، استانهای زاگرسی هستند؛ ایلام هم در بین استانهای زاگرسی با ۹۸۱ اثر تاریخی ثبت ملی شده و ۸ هزار اثر شناسایی شده یکی از استانهای با قابلیت تاریخی و گردشگریست. رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایلام از بررسیهای پیشگیرانه در اماکن تاریخی استان به دنبال هشدارهای در ارتباط با بارندگی های شدید خبر می دهد و به همشهری می گوید: «برای پیشگیری از خسارت بارندگی های شدید احتمالی، هماهنگی های لازم با دهیاری ها و شهرداری ها برای لایروبی در نقاط مختلف خصوصاً در راه آثار تاریخی انجام شده است.»
فرزاد شریفی ضمن اشاره به لیست تهیه شده برای لایروبی می افزاید: «با توجه به وجود بناها و آثار تاریخی مختلف در استان، پشت بام ها و مسیرهای در رابطه با این آثار بررسی شده و هم اکنون مشکل خاصی دیده نشده است.»
تشکیل کارگروه پایش آثار تاریخی در استان فارس
ئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس از دیگر استانهای زاگرسی هم از تشکیل گروهی جهت بررسی وضعیت آثار تاریخی استان در مقابل بارندگی های شدید و احتمال بروز سیلاب خبر می دهد و به همشهری می گوید: «با توجه به وجود حدود ۱۶ هزار اثر در استان فارس، پایش مستمر این آثار ضروریست و در این راستا کارگروهی جهت بررسی وضعیت آثار تشکیل شد و بخش های اضطراری و نیازمند پایش در آثار تاریخی شناسایی شده اند.»
بهزاد مریدی می افزاید: «این کارگروه با همکاری شهرداری ها اقدامات موردنیاز برای پیشگیری از بروز مشکل در شرایط بحرانی انجام می دهد.»
به گفته او، علاوه بر لایروبی، مبحث مرمت، استواری بخشی و ساماندهی قسمتهایی از مجموعه های تاریخی که نیازمند اقدام فوری هستند هم در دستور کار قرار گرفته است.
مریدی اظهار امیدواری می کند که با اجرای اقدامات پیشگیرانه، آثار تاریخی استان فارس در فصل بارندگی با چالش جدی مواجه نشوند.
نگاهی به خسارت سیلاب به میراث فرهنگی در یک دهه اخیر
بر اساس گزارش وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ۷۳۰ بنای تاریخی در سیل سال ۱۳۹۸ صدمه دیده اند. از مهم ترین این بناها، مجموعه های تاریخی چغازنبیل و سازه های آبی شوشتر، ۱۲ تپه تاریخی، همچون تپه های «فرخ آباد» و «غران»، ۱۰ کاروانسرا و بیشتر از ۱۰ پل تاریخی در استان خوزستان، ۴۸ بنای تاریخی در استان مازندران، همچون روستای تاریخی یوش، نقش رستم در استان فارس، قسمتی از پایه و طاق آجری پل کشکان و بستر پل کلهر در استان لرستان، پل تاریخی بخش کن، پل نمرود شهرستان فیروزکوه، پل شاه عباسی شهرستان پردیس، کاروانسرای امین آباد، گنبد طارس، آتشکده ری و دژ رشکان و بنای چندین امام زاده در تهران بودند.
۷۳۵ مورد تخریب ابنیه، محوطه های تاریخی، تأسیسات گردشگری و صنایع دستی ناشی از وقوع سیل مرداد ۱۴۰۱ در کشور گزارش شد و مهم ترین آن، از دست رفتن یک درصد از بافت تاریخی یزد بعنوان یکی از اولین شهر های خشتی دنیا که ثبت جهانی شده، بود.
در سیل ۱۴۰۳ در سیستان و بلوچستان، مسجد تاریخی عبدالقادر، قلعه فیروزآباد و آتشکده کله گنگ بیشتر از ۵۰ درصد خسارت دیدند.
بطور خلاصه آمادگی میراث فرهنگی ایلام برای بارش های شدید احتمالی یکی از مهم ترین مناطق در معرض خطر بر اثر بارش های ناشی از پدیده ال نینو، استان های زاگرسی هستند؛ ایلام هم در میان استان های زاگرسی با ۹۸۱ اثر تاریخی ثبت ملی شده و ۸ هزار اثر شناسایی شده یکی از استان های با قابلیت تاریخی و گردشگریست. تشکیل کارگروه پایش آثار تاریخی در استان فارس رییس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس از دیگر استان های زاگرسی هم از تشکیل گروهی جهت بررسی وضعیت آثار تاریخی استان در مقابل بارش های شدید و احتمال بروز سیلاب خبر می دهد و به همشهری می گوید: با عنایت به وجود حدود ۱۶ هزار اثر در استان فارس، پایش مستمر این آثار ضروری ست و در این خصوص کارگروهی جهت بررسی وضعیت آثار تشکیل شد و بخش های اضطراری و نیازمند پایش در آثار تاریخی شناسایی شده اند. از مهم ترین این بناها، مجموعه های تاریخی چغازنبیل و سازه های آبی شوشتر، ۱۲ تپه تاریخی، همچون تپه های فرخ آباد و غران، ۱۰ کاروانسرا و بیش از ۱۰ پل تاریخی در استان خوزستان، ۴۸ بنای تاریخی در استان مازندران، همچون روستای تاریخی یوش، نقش رستم در استان فارس، قسمتی از پایه و طاق آجری پل کشکان و بستر پل کلهر در استان لرستان، پل تاریخی بخش کن، پل نمرود شهرستان فیروزکوه، پل شاه عباسی شهرستان پردیس، کاروانسرای امین آباد، گنبد طارس، آتشکده ری و دژ رشکان و بنای چندین امام زاده در تهران بودند.
منبع: safargoo.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب