تعرض به باغ شاه سالار تپه قربانی بعدی میراث فرهنگی
به گزارش سفرگو، حال پرسش اصلی نه فقط درباره ی شهرداری بهشهر و اداره کل میراث فرهنگی مازندران، بلکه متوجه وزارت میراث فرهنگی در تهران است: آیا این وزارت خانه از طرح جدید سالار تپه و تغییراتی که شهرداری از آنها سخن می گوید اطلاع دارد؟
به گزارش سفرگو به نقل از خبر آنلاین، عکسی که بتازگی روابط عمومی شهرداری بهشهر منتشر نموده، ظاهراً یک بازدید معمولی نیست. در این تصویر، یاسر احمدی، شهردار بهشهر، به همراه محمد حامدی، فرماندار این شهرستان، در ارتفاعات سالار تپه دیده می شوند؛ تپه ای مشرف به باغ شاه که طرح مداخله در آن پیشتر با مخالفت میراث فرهنگی روبه رو شده بود.
عصرایران در خبری نوشت: بر مبنای توضیح پخش شده همراه این تصویر در صفحه اینستاگرام شهرداری، بنظر می رسد شهرداری بهشهر بار دیگر در نظر دارد طرح قدیمی خودرا در سالار تپه اجرائی کند؛ طرحی که در سالهای قبل با ورود و اخطار اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران متوقف شده بود.
باغ شاه، چهل ستون یا با نام امروزی «پارک ملت» در بهشهر، یکی از مهم ترین باغ های تاریخی دوره صفوی در مازندران است. این باغ که امروز در مرکز شهر و در خیابان شهید هاشمی نژاد قرار دارد، در سال ۱۰۲۱ هجری قمری، برابر با حدود سال ۱۶۱۲ میلادی، به دستور شاه عباس اول و هم زمان با پایه گذاری شهر اشرف البلاد، بهشهر امروزی، ساخته شد.
عمارت اصلی باغ بعنوان دیوان خانه، محل بار عام، تشریفات و پذیرایی از سفرا و میهمانان دربار ساخته شده بود و محل اقامت زمستانی و بهاری شاه عباس در کرانه جنوبی دریای خزر نیز به شمار می رفت. ساختمان فعلی شهرداری بهشهر نیز از سال ۱۳۱۲ در محل عمارت اصلی باغ قرار گرفته است.
در ضلع جنوبی و پشت باغ شاه، تپه ای بزرگ قرار دارد که امروز به علت ساخت یک عمارت سه طبقه از طرف شهرداری در دهه ۳۰ شمسی، بخش زیادی از آن از داخل باغ دیده نمی گردد. این تپه که به «سالار تپه» شهرت دارد، بخشی از منظر فرهنگی و تاریخی باغ شاه شمرده می شود و در تصاویر تاریخی، همچون تصاویر در ارتباط با دوره قاجار، به خوبی دیده می شود.
گفته می شود انتخاب محل ساخت عمارت اصلی باغ، به وجود همین تپه نیز ارتباط داشته است؛ چونکه در زمان ساخت بنا، که یک یا دو طبقه بیشتر نداشت، سالار تپه از داخل باغ بطورکامل قابل مشاهده بود. به همین دلیل، هرچند سالار تپه به شکل یک اثر مستقل ثبت نشده، در حریم پنج گانه باغ شاه قرار گرفته و مشمول ضوابط و مقررات حفاظتی این مجموعه است.
در سال ۱۳۹۵، حدود ۱۷ هکتار از اراضی جنگلی سالار تپه که جزو منابع ملی بود، برای توسعه ی گردشگری، افزایش فضای سبز و رونق اقتصادی به پارک ملت الحاق شد و پروژه ای با عنوان پارک جنگلی سالار تپه آغاز شد. این طرح اما خیلی زود با مداخله و اخطار اداره کل میراث فرهنگی مازندران متوقف گردید.
در آن زمان قرار بود بخشی از دیوار انتهایی باغ تخریب و باغ شاه با بوجودآوردن پل یا امکانات مشابه به سالار تپه متصل شود. همینطور ایجاد ساختارهای پلکانی و دیگر سازه ها برای تبدیل این محدوده به فضای گردشگری در دستور کار قرار داشت. بخشی از این مداخلات در همان زمان انجام شده بود که با ورود میراث فرهنگی متوقف گردید.
از آن زمان تاکنون، طرح مداخله در سالار تپه عملا منتفی مانده بود، ولی اکنون شهرداری بهشهر از «خروج ارتفاعات سالار تپه از حلقه مفقوده گردشگری» و آغاز طرحی برای نجات بخشی و برگشت سرمایه گذاری به این منطقه اطلاع داده است.
یاسر احمدی، شهردار بهشهر، گفته است تغییراتی در طرح، شکل حریم و نقشه هایی که پیشتر میراث فرهنگی با آنها مخالفت کرده بود، به وجود آمده است. بگفته او، حال بعد از تأیید و برگزاری مناقصه، این پروژه اجرا خواهد شد. هدف طرح نیز «احیای ارتفاعات سالار تپه به منظور ورود توریست و ایجاد فضای خاص و مفرح برای گردشگران و علاقمندان طبیعت» عنوان شده است.
این اظهارات باتوجه به ضوابط حاکم بر حریم باغ شاه، پرسش های جدی بوجود می آورد. حتی اگر برای اجرای چنین طرحی مجوزی از میراث فرهنگی استان صادر شده باشد، لازم است مشروعیت و انطباق آن با ضوابط مصوب حریم باغ شاه بطور دقیق بررسی شود.
نقشه عرصه و حریم باغ شاه در بهشهر نشان میدهد که حریم این مجموعه در اواخر اردیبهشت سال ۱۳۸۵ ثبت شده و باغ شاه پنج حریم مصوب دارد. سالار تپه نیز در حریم پنجم قرار گرفته است.
طبق ضوابط و مقررات حریم درجه پنج باغ شاه، محدوده سالار تپه از دامنه های شمالی کوه مشرف به مجموعه آثار تا خط الرأس آن، بر مبنای محدوده مشخص شده، تعیین و اعلام شده است. این محدوده بخشی از منظر طبیعی منطقه و عرصه طبیعی باغ بشمار می رود.
بر اساس این ضوابط، ساخت وساز، راه اندازی بنا و معبر، تغییر در سیمای طبیعی و توپوگرافی منطقه، استخراج شن، ماسه و سنگ، قطع درختان، نصب دکل های ماهواره ای و مخابراتی و موارد مشابه ممنوعست.
در بند سوم این ضوابط نیز بر حفظ، ترویج و تثبیت پوشش گیاهی و محافظت از چشمه ها، نهرها و رودخانه ها در محدوده فوق و بالادست آن تاکید شده است.
بنابراین، بر مبنای مصوبه حریم باغ شاه، ساخت وساز و ایجاد تغییرات اساسی در سیمای طبیعی سالار تپه مجاز نیست. به همین دلیل، حتی اگر آن چه شهرداری امروز از آن بعنوان باز شدن مسیر اجرای طرح توسعه گردشگری سالار تپه یاد می کند، با موافقت میراث فرهنگی استان همراه شده باشد، این پرسش مطرح است که چنین طرحی تا چه اندازه با ضوابط مصوب حریم باغ شاه انطباق دارد و آیا وزارت میراث فرهنگی در سطح ملی نیز آنرا تأیید کرده است یا نه.
بیش از ۹۰ سال است که شهرداری بهشهر در باغ شاه مستقر است و طی دهه های گذشته نیز کارنامه این مجموعه در محافظت از باغ چندان قابل دفاع نبوده است. امروز باغ شاه بیشتر از آنکه سیمای یک باغ تاریخی صفوی را داشته باشد، به یک پارک شهری مدرن شبیه است.
کافی است در باغ قدم بزنید تا مشخص شود بخش بزرگی از جلوه و نشانه های سیمای تاریخی آن از بین رفته است. مهم ترین عناصر تاریخی باقیمانده، بخشی از حصار و دیوار باغ، برخی برج ها و سامانه آب رسانی، مسیر آب و جوی هایی هستند که ظاهراً بخشهایی از آنها از دوره صفوی باقیمانده اند. حتی همین مسیر آب نیز با بی سلیقگی روی سنگ فرش اصلی رنگ آمیزی شده و در آن دخل و تصرف هایی صورت گرفته است.
از دیگر اقدامات مسئله برانگیز در باغ شاه، ساخت وسازهای بدون مجوز در زمینه باغ است. ساختمان هایی به مجموعه اضافه شده یا به برخی ساکنان مجاور باغ اجازه داده شده ارتفاع های بدون مجوز ایجاد کنند. بعضی از این ساخت وسازها چنان پیشروی کرده اند که گویی باغ به بخشی از خانه های مجاور تبدیل گشته است.
ساخت و گسترش پارک حیوانات، توسعه بی رویه درختان نارنج و شیوه های جدید درخت کاری نیز سبب شده شکل و ساختار تاریخی باغ بیشتر از پیش تغییر کند. امروز اگر کسی نداند اینجا باغی صفوی با قدمتی بیشتر از چهار قرن است، با دشواری می تواند از روی سیمای فعلی آن گذشته تاریخی باغ را تشخیص دهد.
تازه ترین جستجوهای دیرینه شناسی در باغ شاه نیز با هدف خواناسازی یکی از برج های باغ انجام شده؛ برجی که مقرر است مرمت شود و گفته می شود شهرداری برای اجرای این پروژه حدود ۳۰۰ میلیون تومان درنظر گرفته است. انتشار تصاویر این کاوش ها از طرف شهرداری ظاهراً با هدف نشان دادن توجه این نهاد به میراث باستانی باغ انجام شده است.
با این حال، برخی شنیده ها از آن حکایت می کند که این جستجوهای دیرینه شناسی با چراغ سبز احتمالی میراث فرهنگی برای مداخله شهرداری در سالار تپه بی ارتباط نیست. تابحال اما هیچ تأیید رسمی یا ارتباط مشخصی میان این دو موضوع پیدا نشده و نمی توان چنین ارتباطی را قطعی دانست.
با این حال، پرسش همچنان باقی است: اگر شهرداری بهشهر تا این اندازه به تاریخ و میراث فرهنگی شهر علاقمند است، چرا برخی ساختمان های تاریخی شهر در چنین وضعیت نامناسبی رها شده اند و درحال ویرانی هستند؟ چرا برای مرمت و محافظت از آنها اقدامی جدی صورت نمی گیرد؟
نمونه دیگر، محوطه سایت زباله بهشهر است؛ جایی که یک غار باستانی متعلق به دوره پارینه سنگی زیر حجم زباله ها مدفون شده است. این محوطه نیز همچنان نیازمند ساماندهی و توجه جدی است تا امکان حفاظت و مطالعه این اثر باستانی فراهم گردد.
باغ شاه البته هنوز رازهای زیادی در خود پنهان دارد. بر مبنای روایتهای کتاب «عالم آرای عباسی» نوشته اسکندر بیگ منشی، شاه عباس اول در ۲۴ جمادی الاول سال ۱۰۳۸ هجری قمری، برابر با ۱۹ ژانویه ۱۶۲۹ میلادی، در همین باغ شاه و در اشرف البلاد چشم از جهان فرو بست.
گفته می شود شاه عباس که دو یا سه روز در بستر بیماری و تب شدید بود، در آخرین لحظات زندگی به سالار تپه چشم دوخته بود؛ همان تپه ای که امروز بعد از حدود چهار قرن، بار دیگر مقرر است بخشی از یک طرح گردشگری و سرمایه گذاری شود.
اکنون پرسش اصلی نه فقط درباره ی شهرداری بهشهر و اداره کل میراث فرهنگی مازندران، بلکه متوجه وزارت میراث فرهنگی در تهران است: آیا این وزارت خانه از طرح جدید سالار تپه و تغییراتی که شهرداری از آنها سخن می گوید اطلاع دارد؟ آیا این طرح با ضوابط مصوب حریم پنج گانه باغ شاه تطبیق داده شده است؟ و اگر پاسخ مثبت است، بر مبنای کدام مجوز و با چه استدلالی می توان تغییر در سیمای طبیعی و تاریخی سالار تپه را با ضوابط حفاظتی باغ شاه سازگار دانست؟
منبع: safargoo.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب